سرطان کبد زمانی ایجاد می شود که سلول های کبد به صورت غیرطبیعی و کنترل نشده رشد کنند و توده سرطانی به وجود آورند. این بیماری ممکن است مستقیماً از بافت کبد آغاز شود یا در اثر گسترش سرطان سایر اندام ها به کبد ایجاد شود. اما سرطان کبد چه علائمی دارد و چه عواملی احتمال ابتلا به آن را افزایش می دهند؟ در مراحل اولیه ممکن است بیماری علامت واضحی نداشته باشد و نشانه ها با رشد تومور آشکار شوند. بیماری های مزمن کبدی، سیروز و عفونت مزمن با ویروس های هپاتیت از مهمترین عوامل زمینه ساز محسوب می شوند. در ادامه انواع، علائم، علت ها، عوامل خطر، روش های تشخیص و روش های درمان سرطان کبد بررسی می شوند.
سرطان کبد چیست؟
سرطان کبد به رشد بدخیم سلول ها در بافت کبد گفته می شود. شایع ترین نوع سرطان اولیه کبد، کارسینوم سلول کبدی یا HCC است که از سلول های اصلی کبد آغاز می شود. سرطان ممکن است تنها یک بخش از کبد را درگیر کند یا در مراحل پیشرفته تر به عروق، غدد لنفاوی و سایر اندام ها گسترش پیدا کند. بسیاری از موارد سرطان اولیه کبد در افرادی دیده می شوند که پیش از آن دچار بیماری مزمن کبدی یا سیروز بوده اند. تشخیص مرحله بیماری نقش مهمی در انتخاب روش مناسب درمان دارد.
انواع سرطان کبد
سرطان های درگیر کننده کبد بر اساس محل شروع و نوع سلول سرطانی به گروه های مختلف تقسیم می شوند. برخی تومورها مستقیماً از سلول های کبد یا مجاری صفراوی داخل کبد آغاز می شوند و برخی دیگر در واقع متاستاز سرطان یک عضو دیگر هستند. نوع تومور در انتخاب روش درمان، پیش آگهی و امکان جراحی اهمیت زیادی دارد. انواع سرطان کبد عبارت اند از:
| نوع سرطان کبد | توضیحات |
| کارسینوم سلول کبدی (HCC) | شایع ترین سرطان اولیه کبد است و از سلول های اصلی کبد یا هپاتوسیت ها آغاز می شود. |
| کلانژیوکارسینوم داخل کبدی | سرطانی است که از سلول های مجاری صفراوی داخل کبد منشا می گیرد. |
| آنژیوسارکوم کبد | نوع نادری از سرطان است که از عروق خونی کبد ایجاد می شود و معمولاً رفتار تهاجمی دارد. |
| هپاتوبلاستوما | نوع نادری از تومورهای بدخیم کبد است که بیشتر در کودکان خردسال مشاهده می شود. |
| سرطان متاستاتیک کبد | سرطان از اندام دیگری مانند روده، پستان یا ریه آغاز شده و سپس به کبد گسترش پیدا کرده است. |
علائم سرطان کبد
در مراحل ابتدایی، سرطان کبد ممکن است هیچ علامت مشخصی ایجاد نکند و بیماری در جریان بررسی های تصویربرداری یا پایش بیماران پرخطر شناسایی شود. با بزرگ تر شدن تومور یا کاهش عملکرد کبد، علائم به تدریج ظاهر می شوند. شدت و نوع نشانه ها به اندازه تومور، محل درگیری و وضعیت عملکرد کبد بستگی دارد. در ادامه به برخی از علائم این بیماری اشاره می نماییم:
- کاهش اشتها
- خارش پوست
- تیره شدن ادرار
- تهوع و استفراغ
- کاهش وزن بدون علت
- احساس سیری زودرس
- تب بدون علت مشخص
- ضعف و خستگی مداوم
- زردی پوست و چشم ها
- روشن شدن رنگ مدفوع
- تورم یا بزرگ شدن شکم
- احساس توده در ناحیه کبد
- تجمع مایع در شکم یا آسیت
- احساس سنگینی در بالای شکم
- درد قسمت راست و بالای شکم
- بدتر شدن ناگهانی علائم بیماری مزمن کبدی
بیشتر بخوانید: سرطان روده چیست؟
علت سرطان کبد
سرطان زمانی ایجاد می شود که تغییراتی در ماده ژنتیکی سلول های کبد رخ دهد و کنترل طبیعی رشد و تقسیم سلولی مختل شود. در بسیاری از بیماران، آسیب مزمن کبدی در طول سال ها زمینه را برای ایجاد این تغییرات فراهم می کند. هپاتیت مزمن، سیروز و برخی بیماری های متابولیک از مهمترین شرایط مرتبط با سرطان اولیه کبد هستند. علت ها و شرایط زمینه ساز در جدول زیر آمده اند:
| علت | توضیحات |
| هپاتیت B مزمن | عفونت طولانی مدت با ویروس هپاتیت B خطر ابتلا به سرطان کبد را افزایش می دهد و گاهی حتی بدون سیروز نیز می تواند خطرساز باشد. |
| هپاتیت C مزمن | التهاب طولانی مدت ناشی از هپاتیت C می تواند به فیبروز، سیروز و در نهایت افزایش خطر سرطان منجر شود. |
| سیروز کبدی | ایجاد بافت اسکار گسترده در کبد یکی از مهم ترین زمینه های ایجاد کارسینوم سلول کبدی است. |
| کبد چرب پیشرفته | بیماری کبد چرب همراه با التهاب و فیبروز شدید می تواند احتمال سیروز و سرطان را افزایش دهد. |
| مصرف طولانی مدت الکل | مصرف زیاد و مداوم الکل می تواند باعث آسیب مزمن، سیروز و افزایش خطر سرطان کبد شود. |
| بیماری های ارثی کبد | بیماری هایی مانند هموکروماتوز می توانند در طول زمان موجب آسیب کبد و افزایش احتمال سرطان شوند. |
| آفلاتوکسین | قرار گرفتن طولانی مدت در معرض سم برخی قارچ های موجود در مواد غذایی آلوده می تواند خطر سرطان کبد را افزایش دهد. |
عوامل خطر سرطان کبد
وجود یک عامل خطر به معنای ابتلای قطعی به سرطان نیست، اما می تواند احتمال ایجاد بیماری را افزایش دهد. برخی عوامل قابل کنترل هستند و برخی دیگر به بیماری های زمینه ای یا شرایط ژنتیکی مربوط می شوند. عوامل خطر این عارضه به شرح زیر است:
- چاقی
- افزایش سن
- دیابت نوع ۲
- سیروز کبدی
- مصرف دخانیات
- هموکروماتوز ارثی
- عفونت مزمن هپاتیت B
- عفونت مزمن هپاتیت C
- برخی بیماری های متابولیک کبد
- بیماری کبد چرب همراه با فیبروز
- مصرف طولانی مدت و زیاد الکل
- قرار گرفتن در معرض آفلاتوکسین
- سابقه برخی بیماری های مزمن کبدی
روش های تشخیص سرطان کبد
تشخیص سرطان کبد معمولاً با ترکیبی از آزمایش های خون و روش های تصویربرداری انجام می شود. بهترین دکتر انکولوژی در تهران علاوه بر بررسی توده، وضعیت عملکرد کبد و وجود بیماری هایی مانند سیروز را نیز ارزیابی می کند. در برخی بیماران ظاهر توده در تصویربرداری های تخصصی می تواند برای تشخیص بسیار کمک کننده باشد، اما در موارد انتخاب شده نمونه برداری نیز مورد نیاز است.
- سونوگرافی کبد
- MRI کبد با ماده حاجب
- آزمایش های عملکرد کبد
- بررسی پاتولوژی نمونه بافت
- سی تی اسکن چند مرحله ای
- معاینه و بررسی سابقه پزشکی
- آزمایش آلفا فتوپروتئین (AFP)
- نمونه برداری یا بیوپسی در موارد لازم
- بررسی عروق و ساختارهای اطراف کبد
- تصویربرداری برای بررسی گسترش بیماری
- ارزیابی شدت سیروز و عملکرد باقی مانده کبد
روش های درمان سرطان کبد
انتخاب درمان به نوع سرطان، تعداد و اندازه تومورها، محل ضایعه، گسترش بیماری و میزان عملکرد کبد بستگی دارد. در بعضی بیماران مبتلا به بیماری محدود، درمان های با هدف درمان قطعی مانند جراحی، پیوند کبد یا ابلیشن قابل انجام هستند. در بیماری های پیشرفته تر ممکن است از درمان های داخل شریانی یا داروهای سیستمیک استفاده شود. مهم ترین روش های درمان عبارت اند از:
- ایمونوتراپی
- ابلیشن تومور
- درمان هدفمند
- مایکروویو ابلیشن
- رادیوامبولیزاسیون
- رادیوفرکوئنسی ابلیشن
- آمبولیزاسیون شریان کبدی
- کموامبولیزاسیون یا TACE
- پیوند کبد در بیماران منتخب
- درمان های ترکیبی سیستمیک
- رادیوتراپی در بیماران منتخب
- جراحی و برداشتن بخشی از کبد
- رادیوتراپی استریوتاکتیک در موارد مناسب
- درمان حمایتی و کنترل علائم در بیماری پیشرفته
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، سرطان کبد یکی از بیماری های جدی کبد است که ممکن است برای مدت طولانی بدون علامت باقی بماند و در مراحل پیشرفته تر با کاهش وزن، درد شکم، زردی و ضعف ظاهر شود. هپاتیت مزمن، سیروز و برخی بیماری های مزمن کبد از مهمترین عوامل افزایش دهنده خطر هستند. تشخیص بیماری با آزمایش خون، تصویربرداری و در برخی موارد نمونه برداری انجام می شود. روش درمان بر اساس مرحله سرطان، تعداد و اندازه تومورها و میزان عملکرد کبد انتخاب خواهد شد. جراحی، پیوند کبد، ابلیشن، درمان های داخل شریانی، درمان هدفمند و ایمونوتراپی از گزینه های درمانی هستند. شناسایی زودهنگام بیماری در افراد پرخطر امکان استفاده از درمان های موثر تر را افزایش می دهد.
