سرطان حنجره یکی از انواع سرطانهایی است که در ناحیه گلو و تارهای صوتی شکل میگیرد و میتواند عملکرد حیاتی حنجره مانند تولید صدا، بلع و تنفس را تحت تاثیر قرار دهد. شناخت دقیق این بیماری، علائم آن و عوامل خطر میتواند نقش مهمی در تشخیص زود هنگام و افزایش احتمال درمان موثر ایفا کند. در این مقاله به بررسی جامع سرطان حنجره، بدون پرداختن به روشهای درمانی، میپردازیم.
حنجره چیست و چه نقشی در بدن دارد؟
حنجره یا جعبه صدا اندامی توخالی است که در بالای نای و پشت استخوان گلو (حنک) قرار دارد. این عضو از غضروف، عضله و غشای مخاطی ساخته شده و نقشهای بسیار مهمی ایفا میکند که شامل:
- تولید صدا: حرکت تارهای صوتی درون حنجره باعث ایجاد صوت میشود.
- کمک به تنفس: هوای ورودی به ریهها از مسیر حنجره عبور میکند.
- محافظت هنگام بلع: در زمان بلع، حنجره بالا میرود و درپوش اپی گلوت راه نای را میبندد تا غذا وارد آن نشود.
سرطان حنجره چیست؟
سرطان حنجره به رشد غیرقابل کنترل و بدخیم سلولها در بافت های پوشاننده حنجره گفته میشود. این نوع سرطان اغلب از سلولهای سنگفرشی (Squamous Cells) که سطح داخلی حنجره را میپوشانند، آغاز میشود. با پیشرفت بیماری، تومور میتواند به ساختارهای اطراف، غدد لنفاوی و حتی اندام های دوردست گسترش یابد.
انواع سرطان حنجره
سرطان حنجره بسته به نوع سلول درگیر و محل بروز آن، به چند دسته تقسیم میشود:
از نظر نوع سلول:
- کارسینوم سلول سنگفرشی: رایج ترین نوع سرطان حنجره است.
- آدنوکارسینوم: نادرتر و منشأ آن غدد تولید کننده مخاط است.
از نظر محل درگیری:
- سوپراگلوتیک: در بالای تارهای صوتی، شامل اپی گلوت و بافتهای اطراف
- گلوتیک: در خود تارهای صوتی
- ساب گلوتیک: در پایین تارهای صوتی و بالای نای
هر بخش علائم و نحوه پیشرفت خاص خود را دارد که در تشخیص و ارزیابی بالینی نقش دارد.
بیشتر بدانید: رادیوتراپی سه بعدی (3D-CRT)؛ گامی دقیق در درمان سرطان
علائم اولیه سرطان حنجره
تشخیص به موقع سرطان حنجره مستلزم توجه به علائم اولیه آن است. برخی از شایع ترین نشانهها عبارتند از:
- گرفتگی صدا یا تغییر صدا: که بیش از ۲ تا ۳ هفته باقی بماند.
- درد گلو مداوم: بدون ارتباط با عفونت یا سرماخوردگی
- احساس وجود توده در گلو یا گیر کردن چیزی در حنجره
- سختی در بلع یا درد هنگام بلع غذا
- سرفه مزمن یا خلط خونی
- درد در یک طرف گوش
- کاهش وزن بدون علت مشخص
باید توجه داشت که این علائم ممکن است با بیماریهای خوش خیم دیگر اشتباه گرفته شوند. اما ماندگاری آنها نشانه ای جدی است و نیاز به بررسی تخصصی دارد.
بیشتر بدانید: رادیوسرجری استریوتاکتیک (SRS) چیست؟ درمان تومورهای مغزی و عصبی
عوامل خطر ابتلا به سرطان حنجره
عوامل مختلفی میتوانند احتمال بروز سرطان حنجره را افزایش دهند. از مهم ترین آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
۱. مصرف دخانیات
سیگار و قلیان از مهم ترین عوامل خطر هستند. ترکیبات سرطان زای موجود در دود تنباکو سلولهای پوشاننده حنجره را آسیب پذیر میکنند.
۲. مصرف الکل
مصرف زیاد و طولانی مدت الکل خصوصا در کنار سیگار، خطر سرطان حنجره را چندین برابر افزایش میدهد.
۳. عفونت HPV
ویروس پاپیلومای انسانی (نوع ۱۶ و ۱۸) با افزایش خطر سرطانهای ناحیه گلو از جمله حنجره در ارتباط است.
۴. قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی
کار با گازهای صنعتی، گرد زغال، رنگها و مواد شیمیایی میتواند آسیب مزمن به حنجره وارد کرده و زمینه ساز سرطان شود.
۵. تغذیه نامناسب
کمبود ویتامین A، آهن و آنتی اکسیدانها میتواند با کاهش ایمنی، خطر سرطانهای ناحیه دهان و گلو را افزایش دهد.
چه کسانی بیشتر در معرض سرطان حنجره هستند؟
برخی از گروههای جمعیتی بیشتر در معرض خطر این سرطان قرار دارند، از جمله:
- مردان بالای ۵۵ سال
- افراد سیگاری یا الکلی
- کارگران صنایع فلزی و شیمیایی
- افراد مبتلا به رفلاکس معده مزمن (GERD)
- بیماران با نقص سیستم ایمنی
- افرادی با سابقه خانوادگی سرطان های سر و گردن
بیشتر بدانید: درمان سرطان با براکی تراپی؛ چقدر موثر است؟
تشخیص سرطان حنجره چگونه انجام میشود؟
تشخیص دقیق و به موقع سرطان حنجره از اهمیت بالایی برخوردار است و شامل مراحل زیر میباشد:
۱. معاینه بالینی
متخصص گوش، حلق و بینی با بررسی گلو و صدا به دنبال نشانههای مشکوک میگردد.
2. لارنگوسکوپی
در این روش با استفاده از لولهای باریک و نورانی (اندوسکوپ)، حنجره به طور مستقیم بررسی میشود.
3. بیوپسی (نمونه برداری)
اگر ضایعه مشکوکی دیده شود، نمونه کوچکی از بافت برداشته شده و زیر میکروسکوپ بررسی میگردد.
4. تصویربرداری پزشکی
- سی تی اسکن: برای تعیین وسعت تومور
- MRI: برای بررسی دقیق تر ساختارهای نرم
- PET Scan: برای بررسی متاستاز (انتقال به سایر اندامها)
مراحل سرطان حنجره (Staging)
پس از تشخیص، پزشک مرحله سرطان را بر اساس سیستم TNM مشخص میکند:
- T (Tumor): اندازه و محل تومور
- N (Nodes): درگیری غدد لنفاوی
- M (Metastasis): گسترش به نقاط دیگر بدن
مراحل کلی سرطان حنجره:
- مرحله ۰: تومور بسیار سطحی، در لایههای ابتدایی
- مرحله I: تومور کوچک، محدود به یک ناحیه از حنجره
- مرحله II: تومور گسترش یافته اما هنوز در حنجره محدود است
- مرحله III: تومور بزرگتر یا درگیر کننده تارهای صوتی و غدد لنفاوی نزدیک
- مرحله IV: تومور به بافتهای اطراف یا اندامهای دوردست سرایت کرده است
بیشتر بدانید: درمان هدفمند سرطان با رادیوتراپی استریوتاکتیک بدن (SBRT)
عوارض احتمالی سرطان حنجره (بدون درمان)
در صورت عدم تشخیص و درمان به موقع، سرطان حنجره میتواند منجر به عوارض جدی زیر شود:
- از دست رفتن صدا به صورت دائم
- مشکلات شدید بلع یا تنفس
- گسترش به غدد لنفاوی، ریه یا مغز
- عفونتهای ثانویه در حنجره و ریه ها
- ضعف شدید و کاهش وزن بیش از حد
تفاوت گلودرد معمولی با سرطان حنجره
اگر علائمی مانند گرفتگی صدا، سرفه خونی یا درد گوش یک طرفه بیش از دو هفته طول کشید، مراجعه به پزشک ضروری است.
اهمیت تشخیص به موقع
در مراحل ابتدایی، احتمال درمان موفق سرطان حنجره بسیار بالا است و در بسیاری موارد میتوان عملکرد حنجره و تارهای صوتی را حفظ کرد. با پیشرفت بیماری، هم درمان پیچیده و هم کیفیت زندگی پایینتر میشود. بنابراین تشخیص زودهنگام، شانس بهبودی و بقا را به طور چشمگیری افزایش میدهد.
پرسش های متداول:
آیا سرطان حنجره قابل پیشگیری است؟
تا حدود زیادی بله. ترک سیگار و پرهیز از الکل نقش مهمی در کاهش خطر دارند.
آیا صدای گرفته همیشه نشانه سرطان است؟
خیر. اما اگر بیش از ۲ هفته ماندگار بود، باید بررسی شود.
سرطان حنجره ارثی است؟
در اغلب موارد خیر، اما سابقه خانوادگی میتواند نقش داشته باشد.
آیا کودکان هم به سرطان حنجره مبتلا میشوند؟
این سرطان در کودکان بسیار نادر است و بیشتر در بزرگسالان دیده میشود.
در آخر
سرطان حنجره یکی از بیماریهای مهم و گاه نادیده گرفته شده در ناحیه گلو است که با علائم سادهای مانند گرفتگی صدا یا سرفه طولانی آغاز میشود. تشخیص به موقع این بیماری میتواند تفاوت زیادی در کیفیت و طول عمر بیمار ایجاد کند. اگر علائمی دارید که بیش از دو هفته طول کشیده، بررسی تخصصی را پشت گوش نیندازید.
