شوانوم عصب شنوایی از تشخیص تا درمان

شوانوم عصب شنوایی یا نوروم آکوستیک نوعی تومور خوش‌خیم است که از سلول‌های شوان تشکیل می‌شود. این سلول‌ها نقش محافظت از اعصاب شنوایی و تعادلی را بر عهده دارند. هنگامی‌که رشد غیرطبیعی در این سلول‌ها رخ می‌دهد، توده‌ای به‌نام شوانوم ایجاد می‌شود که به‌تدریج روی عملکرد شنوایی و تعادل فرد تاثیر می‌گذارد. این بیماری گرچه سرطانی نیست، اما می‌تواند با افزایش اندازه، باعث کاهش شنوایی، وزوز گوش و اختلال در تعادل شود.

علت ایجاد شوانوم عصب شنوایی

علت دقیق تشکیل تومور عصب شنوایی هنوز به طور کامل مشخص نیست، اما تحقیقات نشان داده‌اند که جهش‌های ژنتیکی در ژن NF2 که در کروموزوم 22 قرار دارد، نقش کلیدی دارند. این ژن مسئول تولید پروتئینی به نام مرلین است که از رشد بیش از حد سلول‌های عصبی جلوگیری می‌کند. در برخی موارد، این بیماری ممکن است به صورت ارثی و در قالب نوروفیبروماتوز نوع 2 ظاهر شود.

علائم شوانوم عصب شنوایی

نشانه‌های شوانوم گوش به تدریج بروز می‌کنند، زیرا تومور رشد آهسته‌ای دارد. مهم‌ترین علائم عبارت‌اند از:

• کاهش تدریجی شنوایی در یک گوش
• وزوز گوش یا صدای زنگ ممتد
• احساس سنگینی یا پری گوش
• سرگیجه یا بی‌تعادلی هنگام حرکت

در موارد پیشرفته‌تر، فشار تومور بر عصب صورت می‌تواند منجر به بی‌حسی یا ضعف عضلات صورت شود.

بیشتر بدانید: مننژیوم عصب اپتیک چیست؟

روش‌های تشخیص شوانوم عصب شنوایی

برای تشخیص دقیق نوروم آکوستیک از چند روش تشخیصی استفاده می‌شود:

آزمایش‌های شنوایی

اولین گام در تشخیص نوروم آکوستیک، انجام تست‌های شنوایی است. در این روش، میزان شنوایی هر گوش به‌طور جداگانه بررسی می‌شود تا مشخص گردد آیا کاهش شنوایی ناشی از اختلالات عصبی است یا از مشکلات گوش میانی. تست‌هایی مانند ادیومتری تون خالص و تست درک گفتار انجام می‌شوند. نتایج این آزمایش‌ها به پزشک نشان می‌دهد که آیا مسیر عصبی دچار آسیب شده و نیاز به بررسی‌های بیشتر وجود دارد یا خیر.

آزمایش‌های تعادلی و عصبی

از آنجا که عصب شنوایی با سیستم تعادلی بدن ارتباط مستقیم دارد، انجام تست‌های تعادل مانند VNG یا ENG می‌تواند نشان دهد که آیا عملکرد عصب تعادلی مختل شده است یا نه. همچنین معاینات عصبی صورت برای بررسی عملکرد عصب فاسیال (عصب حرکتی صورت) انجام می‌شود تا مشخص شود آیا فشار تومور بر این ناحیه اثر گذاشته است. این آزمایش‌ها برای تعیین وسعت درگیری و تصمیم‌گیری درباره روش درمان اهمیت زیادی دارند.

ام‌آر‌آی (MRI)

MRI با تزریق ماده حاجب گادولینیوم دقیق‌ترین روش برای شناسایی شوانوم عصب شنوایی است. این روش می‌تواند حتی تومورهای کوچک‌تر از ۵ میلی‌متر را تشخیص دهد. در تصاویر MRI، تومور معمولاً در کانال شنوایی داخلی یا در محل اتصال آن به مغز مشاهده می‌شود. انجام منظم MRI برای بیماران مشکوک یا پس از درمان نیز ضروری است تا رشد مجدد تومور بررسی گردد. MRI نه تنها اندازه، بلکه موقعیت و ارتباط تومور با ساختارهای مغزی اطراف را به‌خوبی نشان می‌دهد.

سی‌ تی‌ اسکن

در برخی موارد، به‌ویژه زمانی که نیاز به بررسی استخوان‌های گوش داخلی وجود دارد، سی‌تی‌اسکن نیز انجام می‌شود. این روش به پزشک کمک می‌کند تا ببیند آیا تومور باعث فرسایش یا تغییر شکل استخوان‌های اطراف شده است یا خیر. سی‌تی‌اسکن مکمل MRI است و برای برنامه‌ریزی دقیق‌تر در جراحی به کار می‌رود.

درمان شوانوم عصب شنوایی

نوع درمان بستگی به اندازه تومور، سرعت رشد، سن بیمار و وضعیت شنوایی دارد. روش‌های درمانی به سه دسته کلی تقسیم می‌شوند:

۱. پیگیری و مشاهده

در مواردی که تومور کوچک است و رشد قابل توجهی ندارد، پزشک ممکن است تصمیم بگیرد بیمار فقط تحت نظارت باشد. در این حالت، هر 6 تا 12 ماه MRI و آزمایش شنوایی انجام می‌شود تا هرگونه تغییر در اندازه تومور بررسی شود. این روش برای بیماران مسن یا کسانی که علائم خفیف دارند، مناسب است.

۲. درمان با رادیوسرجری (Radiosurgery)

رادیوسرجری گاما نایف یا سایبر نایف یکی از روش‌های نوین برای درمان بدون جراحی شوانوم عصب شنوایی است. در این روش، بدون نیاز به باز کردن جمجمه، پرتوهای دقیق رادیویی به تومور تابانده می‌شود تا سلول‌های آن از بین بروند یا رشدشان متوقف شود. این روش درد و عوارض بسیار کمی دارد و باعث حفظ شنوایی می‌شود.

۳. جراحی شوانوم عصب شنوایی

وقتی تومور بزرگ‌تر شود یا باعث فشار بر مغز گردد، جراحی تنها گزینه درمانی است. جراح با دسترسی از طریق پشت گوش یا از مسیر جمجمه، تومور را خارج می‌کند. هدف از جراحی، برداشتن تومور با کمترین آسیب به عصب شنوایی و تعادل است. البته در برخی موارد، ممکن است پس از جراحی مقداری از کاهش شنوایی باقی بماند.

بیشتر بدانید: گلیوم ساقه مغز (Brain Stem Glioma)

عوارض احتمالی شوانوم عصب شنوایی

در برخی بیماران، عوارضی مانند کاهش دائمی شنوایی، بی‌تعادلی، بی‌حسی صورت یا دوبینی ممکن است مشاهده شود. البته پیشرفت فناوری‌های جراحی و استفاده از میکروسکوپ‌های دقیق باعث شده است که احتمال این عوارض بسیار کاهش یابد.

پیشگیری از شوانوم عصب شنوایی

از آنجا که علت اصلی بیماری ژنتیکی است، پیشگیری کامل ممکن نیست. با این حال، تشخیص زودهنگام در خانواده‌هایی که سابقه نوروفیبروماتوز نوع ۲ دارند، می‌تواند از بروز عوارض شدید جلوگیری کند. معاینات دوره‌ای گوش و MRI منظم در این افراد توصیه می‌شود.

سوالات متداول:

خلاصه مطالب …

شوانوم عصب شنوایی یا نوروم آکوستیک یکی از تومورهای خوش‌خیم گوش داخلی است که با رشد آهسته‌اش می‌تواند بر شنوایی و تعادل اثر بگذارد. تشخیص زودهنگام با MRI و انتخاب روش درمانی مناسب – از رادیوسرجری تا جراحی میکروسکوپی – کلید موفقیت در کنترل این بیماری است. آگاهی از علائم اولیه مانند وزوز گوش و کاهش شنوایی یک طرفه، می‌تواند از بروز عوارض جدی پیشگیری کند و کیفیت زندگی بیماران را حفظ نماید.