اپاندیموم گرید ۳ یا همان اپاندیموم آناپلاستیک یکی از تومورهای بدخیم و تهاجمی دستگاه عصبی مرکزی است. این بیماری از سلولهای اپاندیمال منشأ میگیرد؛ سلولهایی که وظیفه آنها تولید و تنظیم مایع مغزی-نخاعی (CSF) در بطنهای مغزی و کانال نخاع است. آنچه این نوع تومور را خطرناک میکند، سرعت رشد بالا، تمایل به عود پس از درمان و توانایی نفوذ به بافتهای مجاور است. برخلاف گریدهای پایینتر، اپاندیموم گرید ۳ نیاز به مداخلات جدیتری مثل جراحی وسیع و پرتودرمانی دارد و در بسیاری از موارد چالشهای زیادی برای بیمار و تیم درمانی ایجاد میکند.
اپاندیموم گرید ۳ چیست؟
اپاندیمومها به سه گرید تقسیم میشوند. گرید ۱ اغلب خوشخیم است، گرید ۲ رشد متوسط دارد و گرید ۳ یعنی همان آناپلاستیک، بدخیمترین شکل این تومور است. اپاندیموم گرید ۳ بیشتر در کودکان و نوجوانان دیده میشود، اما بزرگسالان هم میتوانند به آن مبتلا شوند. تفاوت اصلی این گرید با انواع دیگر در سرعت رشد، میزان تقسیم سلولی و احتمال عود پس از درمان است. به همین دلیل تشخیص به موقع و برنامهریزی دقیق درمانی اهمیت زیادی دارد.
ویژگیهای پاتولوژیک
وقتی نمونه تومور زیر میکروسکوپ بررسی میشود، دکتر سمیرا خالدی متوجه تفاوتهای بارز میان اپاندیموم گرید ۳ با انواع پایینتر میشوند. در این نوع، هستههای سلولی بزرگتر و نامنظم تر هستند، تعداد تقسیم سلولی به طور غیر عادی زیاد است و مناطقی از نکروز (مرگ سلولی) در بافت دیده میشود. این تغییرات نشاندهنده ماهیت تهاجمی تومور است و باعث میشود درمان آن پیچیدهتر و احتمال عود بیشتر باشد.
بیشتر بدانید: اپاندیموم گرید ۲ مغز
علائم بالینی اپاندیموم گرید ۳
علائم این بیماری به محل تومور بستگی دارد اما به طور کلی موارد زیر شایع هستند:
علائم داخل جمجمهای
- سردرد شدید بهویژه صبحها
- تهوع و استفراغ ناشی از افزایش فشار داخل جمجمه
- تاری دید یا دوبینی به علت فشار بر اعصاب بینایی
- اختلال در تعادل و راه رفتن (در صورت درگیری مخچه)
- تشنج در مواردی که لوبهای مغزی درگیر شوند
علائم نخاعی
اگر اپاندیموم در نخاع ایجاد شود، ممکن است علائم زیر بروز کند:
- کمردرد مزمن
- ضعف و بیحسی اندامها
- اختلال در کنترل ادرار و مدفوع
این علائم تدریجی شروع میشوند اما به مرور شدت مییابند.
بیشتر بدانید: میکسو پاپیلاری اپاندیمومای نخاع
روش های درمان اپاندیموم گرید ۳
درمان این بیماری چند مرحلهای است و ترکیبی از جراحی، پرتودرمانی و در برخی موارد شیمیدرمانی انجام میشود.
جراحی
اولین و مهمترین اقدام درمانی، جراحی برای برداشتن تومور است. هر چه میزان برداشت تومور کاملتر باشد، احتمال عود کمتر و شانس بقا بیشتر خواهد بود. با این حال به دلیل قرارگیری تومور در نواحی حساس مثل ساقه مغز یا نخاع، همیشه امکان برداشت کامل وجود ندارد و جراح باید بین برداشتن تومور و جلوگیری از آسیب عصبی تعادل برقرار کند.
پرتودرمانی
پس از جراحی، بیشتر بیماران نیاز به پرتودرمانی دارند. پرتودرمانی باعث از بین رفتن سلولهای سرطانی باقیمانده و کاهش احتمال عود میشود. در کودکان بزرگتر گاهی کل مغز و نخاع تحت پرتودرمانی قرار میگیرد، اما در کودکان خردسال اصولا پرتودرمانی به تعویق میافتد تا آسیب کمتری به بافت سالم برسد.
شیمی درمانی
نقش شیمی درمانی در اپاندیموم گرید ۳ محدودتر از سایر سرطانهاست. این روش بیشتر در کودکان زیر سه سال یا در شرایطی که امکان پرتودرمانی وجود ندارد، استفاده میشود. داروهایی مثل سیسپلاتین و کاربوپلاتین در برخی پروتکلها کاربرد دارند اما تأثیر قطعی آنها همچنان محل بحث است.
عوارض عدم درمان اپاندیموم گرید ۳
اپاندیموم گرید ۳ یک تومور بدخیم و تهاجمی است و اگر به موقع تشخیص داده نشود یا درمان مناسب دریافت نکند، میتواند پیامدهای بسیار جدی به دنبال داشته باشد. برخی از مهمترین عوارض عدم درمان عبارتند از:
۱. افزایش فشار داخل جمجمه
رشد تومور در بطنهای مغز باعث انسداد جریان مایع مغزی-نخاعی (CSF) میشود. این انسداد به مرور موجب افزایش فشار داخل جمجمه میگردد. علائمی مانند سردردهای شدید، تهوع و استفراغ مداوم، تاری دید و خوابآلودگی مفرط بروز میکنند. در صورت ادامه، حتی خطر کما و مرگ وجود دارد.
۲. آسیب دائمی به اعصاب
تومور با رشد خود به بخشهای حیاتی مغز یا نخاع فشار وارد میکند. این فشار میتواند باعث ضعف یا فلج اندامها، اختلال در تکلم، مشکلات حرکتی، از دست دادن تعادل و حتی اختلالات بینایی و شنوایی شود. اگر درمان انجام نشود، بسیاری از این آسیبها غیرقابل برگشت خواهند بود.
بیشتر بدانید: رادیوسرجری استریوتاکتیک (SRS)
۳. اختلال در عملکرد نخاع
وقتی اپاندیموم در نخاع ایجاد شود و درمان نشود، بیمار به تدریج دچار کمردرد شدید، بیحسی و گزگز اندامها، ضعف عضلانی و در نهایت از دست دادن توانایی حرکت میشود. علاوه بر این، کنترل ادرار و مدفوع نیز مختل خواهد شد که کیفیت زندگی فرد را به شدت کاهش میدهد.
۴. گسترش و عود سریع
اپاندیموم گرید ۳ ماهیتی تهاجمی دارد و میتواند سلولهای سرطانی خود را از طریق مایع مغزی-نخاعی به بخشهای دیگر سیستم عصبی گسترش دهد. این پدیده که به آن انتشار داخل مایع (CSF dissemination) گفته میشود، درمان را بسیار پیچیدهتر میکند و شانس بقا را به شدت کاهش میدهد.
۵. کاهش شدید کیفیت زندگی
عدم درمان منجر به پیشرفت علائم عصبی، اختلالات شناختی، مشکلات حرکتی و حتی افسردگی و اضطراب شدید میشود. بیمار ممکن است توانایی انجام کارهای روزمره خود را از دست بدهد و وابستگی کامل به اطرافیان پیدا کند.
۶. مرگ زودرس
مهمترین و جدیترین پیامد عدم درمان اپاندیموم گرید ۳، مرگ زودرس بیمار است. این تومور به دلیل رشد سریع و موقعیت حساس در مغز و نخاع، در صورت عدم مداخله بهموقع میتواند در مدت کوتاهی زندگی بیمار را تهدید کند.
خلاصه مطالب …
اپاندیموم گرید ۳ یک تومور بدخیم و تهاجمی سیستم عصبی مرکزی است که بیشتر در کودکان دیده میشود. این بیماری با علائمی مثل سردرد، استفراغ، تشنج و مشکلات حرکتی بروز میکند و تشخیص آن بر پایه MRI و بررسی بافتشناسی است. درمان شامل جراحی، پرتودرمانی و گاهی شیمیدرمانی است. با وجود اینکه پیشآگهی این بیماری همچنان چالشبرانگیز است، اما پیشرفتهای علمی نویدبخش درمانهای مؤثرتر و آیندهای امیدوارکننده برای بیماران و خانوادههای آنان است.
