الیگودندروگلیوم گرید ۲

الیگودندروگلیوم گرید ۲ نوعی تومور مغزی است که از سلول هایی به نام الیگودندروسیت ها یا سلول های پشتیبان اعصاب منشاء می‌گیرد. این تومور در دسته‌ی تومورهای اولیه مغز قرار دارد و رشد آهسته‌ای دارد، اما در برخی موارد ممکن است با گذشت زمان به نوع تهاجمی یعنی گرید ۳ تبدیل شود. طبق طبقه بندی سازمان جهانی بهداشت (WHO)، برای تشخیص دقیق این نوع تومور باید دو ویژگی ژنتیکی در آن وجود داشته باشد: جهش در ژن IDH و حذف بخش هایی از کروموزوم های ۱ و ۱۹ (که به آن ۱p/۱۹q-codeletion گفته می‌شود). وجود این دو ویژگی، تشخیص الیگودندروگلیوم را قطعی می‌کند و آن را از سایر تومورهای گلیومی مانند آستروسیتوما متمایز می‌سازد.

علت و عوامل موثر در ایجاد الیگودندروگلیوم گرید ۲

دلیل دقیق ایجاد الیگودندروگلیوم گرید ۲ هنوز به طور کامل مشخص نیست، اما دانشمندان می‌دانند که این تومور از تغییرات ژنتیکی در سلول های مغز ایجاد می‌شود. هنوز ارتباط روشنی بین عوامل محیطی و بروز این تومور یافت نشده است، اما تماس طولانی مدت با پرتوهای یونیزان ممکن است احتمال بروز آن را افزایش دهد. همچنین، در برخی موارد تغییرات ژنتیکی تصادفی در سلول های مغزی می‌تواند باعث رشد کنترل نشده و ایجاد تومور شود.

الیگودندروگلیوم ها حدود ۵ درصد از کل تومورهای اولیه مغز را تشکیل می‌دهند. این بیماری در افراد ۳۰ تا ۵۰ ساله دیده می‌شود و در مردان کمی شایع تر از زنان است. در کودکان و سالمندان بروز آن نادر است، هرچند مواردی در هر سنی ممکن است مشاهده شود.

بیشتر بدانید:گلیوبلاستوم مولتی فرم (GBM) چیست؟

علائم الیگودندروگلیوم گرید ۲

علائم این تومور بستگی به محل قرارگیری آن در مغز دارد، اما به صورت تدریجی و در طول چند ماه یا حتی چند سال بروز می‌کند. شایع ترین علامت در این بیماران تشنج یا صرع است و در واقع بسیاری از افراد ابتدا به دلیل بروز حمله تشنجی به دکتر سمیرا خالدی متخصص رادیوتراپی و انکولوژی مراجعه می‌کنند و سپس با انجام تصویربرداری، وجود تومور مشخص می‌شود.

سردرد های مداوم:

از دیگر علائم رایج می‌توان به سردردهای مداوم اشاره کرد که صبح‌ها یا هنگام تغییر وضعیت بدن بدتر می‌شوند. برخی بیماران دچار ضعف یا بی‌حسی در یک سمت بدن می‌شوند، که ناشی از فشار تومور بر بخش های حرکتی مغز است. همچنین اختلال در گفتار، کاهش تمرکز، مشکلات حافظه و تغییرات رفتاری از دیگر نشانه‌ها هستند. در مواردی که تومور در لوب بینایی یا گیجگاهی قرار دارد، ممکن است تاری دید یا دوبینی هم ایجاد شود.

بیشتر بدانید: اپاندیموم گرید ۳ شناخت علائم و روش‌های درمان

روش های تشخیص الیگودندروگلیوم گرید ۲

تشخیص الیگودندروگلیوم گرید ۲ اصولا با ترکیب یافته‌های تصویربرداری، بررسی‌های بافت شناسی و تست‌های ژنتیکی انجام می‌شود. اولین گام تصویربرداری با MRI مغز است که در آن توده‌ای با مرزهای نسبتا نامشخص در ناحیه سفید مغز دیده می‌شود. این تومور به آرامی رشد می‌کند و در MRI افزایش سیگنال در توالی های T2 و FLAIR مشاهده می‌شود. در برخی موارد، ماده حاجب درون تومور تجمع می‌یابد، اما برخلاف تومورهای بدخیم، این افزایش روشنایی خفیف است.

بیوپسی یا نمونه برداری از بافت تومور :

در مرحله بعد، نمونه برداری یا بیوپسی از بافت تومور انجام می‌شود تا ساختار سلولی و ویژگی‌های ژنتیکی بررسی شود. وجود جهش IDH و حذف کروموزومی ۱p/۱۹q از ویژگی‌های کلیدی است که به تشخیص قطعی کمک می‌کند. در سال‌های اخیر، استفاده از هوش مصنوعی در تحلیل تصاویر MRI نیز برای پیش بینی ویژگی‌های مولکولی تومور مورد توجه قرار گرفته است و ممکن است در آینده جایگزین بخشی از مراحل تهاجمی تشخیص شود.

درمان الیگودندروگلیوم گرید ۲

انتخاب روش درمانی برای این نوع تومور بستگی به شرایط بیمار و ویژگی‌های تومور دارد. پزشکان تلاش می‌کنند بین کنترل رشد تومور و حفظ کیفیت زندگی بیمار تعادل برقرار کنند، زیرا درمان‌های شدید ممکن است عوارض بلند مدتی بر عملکرد مغز بگذارند.

جراحی تومور مغزی

هدف رادیوسرجری استریوتاکتیک ، خارج کردن بیشترین حجم ممکن از تومور بدون آسیب به نواحی حیاتی مغز است. هرچه حجم بیشتری از تومور خارج شود، احتمال عود کمتر و طول عمر بیمار بیشتر خواهد بود. البته در برخی موارد که تومور به نواحی حساس مغز چسبیده است، جراح تنها بخشی از آن را برمی‌دارد تا از آسیب عصبی جلوگیری کند.
در برخی بیماران جوان که تومور کوچک است و به صورت کامل برداشته می‌شود، ممکن است پس از جراحی فقط تحت نظر قرار گیرند و درمان تکمیلی انجام نشود تا از عوارض احتمالی پرتودرمانی و شیمی درمانی جلوگیری شود.

پرتودرمانی

پرتودرمانی در مواردی انجام می‌شود که برداشت کامل تومور ممکن نبوده یا اندازه ی تومور بزرگ است. این روش با تاباندن پرتوهای دقیق به ناحیه تومور باعث از بین رفتن سلول‌های باقیمانده می‌شود و خطر عود را کاهش می‌دهد. با این حال، چون بیماران الیگودندروگلیوم اغلب جوان هستند و عمر طولانی تری دارند، تاخیر در شروع پرتودرمانی در برخی موارد توصیه می‌شود تا از بروز اختلالات شناختی ناشی از اشعه در آینده جلوگیری شود.

شیمی درمانی

شیمی درمانی یکی دیگر از گزینه‌های درمانی است که در بیشتر موارد همراه با پرتودرمانی یا پس از آن انجام می‌شود. داروهایی مانند تموزولومید (Temozolomide) و ترکیب PCV (شامل پروکاربازین، لوموستین و وین کریستین) از داروهای موثر برای این بیماران هستند. افرادی که دارای حذف ۱p/۱۹q هستند پاسخ بهتری به شیمی درمانی نشان می‌دهند و نتایج درمانی در آن‌ها رضایت بخش است.

درمان‌های ترکیبی جدید

در سال‌های اخیر، پیشرفت‌های زیادی در زمینه درمان هدفمند سرطان صورت گرفته است. یکی از داروهای جدید به نام Vorasidenib برای بیماران دارای جهش IDH تایید شده و می‌تواند در کنترل رشد تومور نقش موثری داشته باشد. همچنین پژوهش‌ها در زمینه ایمونوتراپی و سلول‌های T مهندسی شده (CAR-T) در حال پیشرفت است تا سیستم ایمنی بدن را در مقابله با سلول‌های سرطانی فعال تر کند. هرچند این روش‌ها هنوز به شکل گسترده در درمان الیگودندروگلیوم به کار نمی‌روند، اما آینده امیدوارکننده ای دارند.

بیشتر بدانید: اپاندیموم گرید ۲ مغز

پیگیری و مراقبت پس از درمان

پس از پایان درمان، بیماران باید به طور منظم با MRI مغز تحت نظر باشند تا هرگونه عود یا رشد مجدد تومور به موقع شناسایی شود. در صورت مشاهده تغییر در تصاویر یا بروز علائم جدید، ممکن است نیاز به درمان مجدد یا جراحی دوم باشد.

از آنجا که پرتودرمانی و شیمی درمانی می‌توانند باعث عوارضی مانند خستگی مزمن، کاهش تمرکز یا مشکلات شناختی شوند، توانبخشی شناختی، فیزیوتراپی و حمایت روانی نقش مهمی در بهبود کیفیت زندگی بیماران دارد. همچنین رعایت رژیم غذایی سالم، ورزش منظم و پرهیز از استرس در بهبود وضعیت عمومی بیمار موثر است.

خلاصه مطالب …

تفاوت در پاسخ بیماران به درمان، حتی در شرایط مشابه، یکی دیگر از مشکلات است. این تفاوت به دلیل تغییرات ژنتیکی خاص در درون تومور است که باعث رفتار متفاوت سلول‌ها می‌شود. به همین دلیل، امروزه پزشکان تاکید زیادی بر درمان شخصی سازی شده بر اساس ویژگی‌های مولکولی هر بیمار دارند. با پیشرفت علم ژنتیک و داروهای هدفمند، امید زیادی وجود دارد که در آینده بتوان این تومور را با روش‌های کم عارضه و موثرتر کنترل کرد. در حال حاضر، مهمترین نکته برای بیماران مبتلا به الیگودندروگلیوم گرید ۲، پایبندی به پیگیری منظم، همکاری با پزشک و حفظ سبک زندگی سالم است تا بتوانند سال‌های زیادی با کیفیت زندگی مطلوب زندگی کنند.