سرطان پوست یکی از رایج ترین انواع سرطان در جهان است که با رشد غیرعادی و کنترل نشده سلولهای پوستی آغاز میشود. این بیماری ممکن است در هر ناحیه ای از بدن رخ دهد، اما در مناطقی که بیشتر در معرض نور خورشید قرار دارند، مانند صورت، گردن، دستها و بازوها دیده میشود. تشخیص زودهنگام سرطان پوست نقش کلیدی در پیشگیری از گسترش آن و حفظ سلامت عمومی دارد.
طبق آمار جهانی، سرطان پوست سالانه میلیونها نفر را درگیر میکند و در ایران نیز شیوع آن در حال افزایش است. متاسفانه بسیاری از افراد نسبت به علائم اولیه آن آگاهی کافی ندارند یا آن را با مشکلات پوستی ساده اشتباه میگیرند. در این مقاله قصد داریم به طور کامل توضیح دهیم که سرطان پوست چیست، چه عواملی باعث آن میشود و چطور میتوان از آن پیشگیری کرد.
سرطان پوست چیست؟
سرطان پوست یک بیماری است که در آن سلولهای پوست به صورت غیرعادی و خارج از کنترل شروع به رشد و تکثیر میکنند. برخلاف سلولهای سالم که چرخه طبیعی رشد و مرگ دارند، سلولهای سرطانی از بین نمیروند و به رشد خود ادامه میدهند، در نتیجه باعث ایجاد توده، زخم یا ضایعه پوستی میشوند.
سرطان پوست از لایه بیرونی پوست یعنی اپیدرم شروع میشود و بسته به نوع آن، ممکن است به لایههای عمیق تر نفوذ کند. اگر این بیماری به موقع تشخیص داده نشود، ممکن است به سایر بخشهای بدن گسترش پیدا کند، به ویژه در نوع خطرناک تری مثل ملانوما.
چرا سرطان پوست ایجاد میشود؟
سرطان پوست زمانی ایجاد میشود که DNA سلول های پوستی دچار تغییر (جهش) شود. این جهشها باعث میشوند سلول ها پیامهای طبیعی مرگ سلولی را دریافت نکنند و به صورت بی رویه رشد کنند. بیشتر این جهشها در اثر قرار گرفتن در معرض اشعه ماورای بنفش (UV) خورشید یا دستگاه های برنزه کننده (سولاریوم) به وجود میآیند. با گذشت زمان، تجمع این جهشها منجر به تشکیل تومور یا ضایعه سرطانی در پوست میشود.
انواع سرطان پوست
1. سرطان سلول بازال (Basal Cell Carcinoma – BCC)
شایع ترین نوع سرطان پوست است که از سلولهای بازال در پایین ترین لایه اپیدرم آغاز میشود. رشد آهسته دارد و به ندرت متاستاز میدهد. ضایعات BCC اغلب به شکل برجستگیهای مرواریدی یا زخمهای بدون بهبود ظاهر میشوند.
2. سرطان سلول سنگفرشی (Squamous Cell Carcinoma – SCC)
این نوع سرطان از سلولهای لایه میانی اپیدرم منشا میگیرد و نسبت به BCC تهاجمی است. ضایعات SCC ممکن است به شکل لکه های پوست دار، زخم های باز یا برجستگیهای قرمز رنگ ظاهر شوند.
3. ملانوما (Melanoma)
خطرناک ترین نوع سرطان پوست است که از سلولهای تولید کننده رنگدانه (ملانوسیتها) شروع میشود. ملانوما پتانسیل بالایی برای گسترش به اندامهای دیگر دارد و در صورت عدم تشخیص زودهنگام میتواند مرگبار باشد.
4. انواع نادر سرطان پوست
سایر انواع کمتر شایع شامل سرطان مرکل سل، سارکوم کاپوزی و سرطان سلول آدنوئیدی هستند که در شرایط خاص یا در افراد با ضعف سیستم ایمنی دیده میشوند.
بیشتر بدانید: سرطان پانکراس چیست؟
علائم و نشانههای سرطان پوست
یکی از مهم ترین مراحل تشخیص سرطان پوست، توجه به علائم اولیه آن است. هر نوع تغییر غیرمعمول در پوست، خصوصا اگر با موارد زیر همراه باشد، میتواند هشداردهنده باشد:
- ایجاد خال یا لکه جدید با رنگ یا شکل غیرعادی
- تغییر اندازه، شکل یا رنگ خال های قدیمی
- زخمهایی که بهبود نمییابند یا مرتبا خونریزی میکنند
- ضایعات خارشدار، پوسته پوسته یا دردناک
- لبههای نامنظم یا رشد سریع ضایعات
شناخت این علائم و مراجعه به پزشک متخصص درمان سرطان دکتر سمیرا خالدی متخصص رادیوتراپی و انکولوژی در صورت مشاهده آنها میتواند از پیشرفت سرطان پوست جلوگیری کند.
چه کسانی بیشتر در معرض سرطان پوست هستند؟
سرطان پوست میتواند هر کسی را درگیر کند، اما برخی افراد بیش از سایرین در معرض خطر هستند:
- افراد با پوست روشن یا سفید
- کسانی که سابقه آفتاب سوختگی شدید در کودکی دارند
- افرادی که زمان زیادی در معرض نور خورشید هستند (کشاورزان، ورزشکاران فضای باز و…)
- کسانی که از سولاریوم استفاده میکنند
- افراد دارای سابقه خانوادگی سرطان پوست
- بیماران با نقص سیستم ایمنی یا مصرف کنندگان داروهای سرکوبگر ایمنی
- مبتلایان به بیماریهای ژنتیکی مثل xeroderma pigmentosum
عوامل خطر سرطان پوست
در ادامه به رایج ترین عوامل خطر که احتمال بروز سرطان پوست را افزایش میدهند اشاره میکنیم:
- نور خورشید و اشعه UV: مهم ترین عامل خطر است. پرتوهای فرابنفش میتوانند DNA سلولهای پوست را آسیب بزنند.
- استفاده از سولاریوم: دستگاههای برنزه کننده مصنوعی نیز اشعههای UV منتشر میکنند و بسیار سرطان زا هستند.
- سوختگی شدید پوستی: افرادی که چندین بار دچار آفتاب سوختگی شدید شدند در معرض خطر بالاتری هستند.
- برخی مواد شیمیایی: تماس مداوم با آرسنیک یا قیر میتواند پوست را مستعد سرطان کند.
- ضعف سیستم ایمنی: در بیماران پیوندی یا HIV مثبت، احتمال بروز سرطان پوست بیشتر است.
- سن بالا: بیشتر موارد سرطان پوست در افراد بالای 50 سال دیده میشود، ولی در جوانان هم رو به افزایش است.
بیشتر بدانید: بهترین مرکز رادیوتراپی تهران: مرکز رادیوتراپی بیمارستان سلامت فردا
سرطان پوست چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص به موقع سرطان پوست باعث افزایش احتمال کنترل آن میشود. روشهای معمول تشخیص شامل:
- معاینه بالینی: پزشک متخصص پوست ظاهر ضایعه را بررسی میکند.
- درماتوسکوپی: با استفاده از ابزار بزرگنمایی مخصوص، ساختار درونی خال یا ضایعه بررسی میشود.
- بیوپسی (نمونه برداری): تکه کوچکی از بافت مشکوک برداشته شده و در آزمایشگاه پاتولوژی بررسی میشود. این روش قطعی ترین روش تشخیص سرطان پوست است.
پیشرفت سرطان پوست در صورت بی توجهی
اگر سرطان پوست در مراحل اولیه شناسایی نشود، ممکن است پیشرفت کند و باعث بروز مشکلات جدی شود:
- گسترش موضعی: ضایعه میتواند به بافتهای اطراف نفوذ کند و باعث تخریب عمیق بافت پوست، عضله یا حتی استخوان شود.
- متاستاز: در برخی انواع مانند ملانوما، سلول های سرطانی میتوانند به اندامهای داخلی مانند مغز، ریه یا کبد منتقل شوند.
- مشکلات ظاهری و عملکردی: ضایعات سرطانی ممکن است ظاهر فرد را خصوصا در نواحی صورت تحت تاثیر قرار دهند.
بیشتر بدانید: با رادیوتراپی IMRT سرطان را هدف بگیرید!
آیا سرطان پوست قابل پیشگیری است؟
پیشگیری از سرطان پوست ممکن است و در بسیاری از موارد با رعایت نکات ساده امکان پذیر است:
- استفاده روزانه از ضدآفتاب با SPF مناسب
- پوشیدن لباسهای پوشیده، کلاه لبه دار و عینک آفتابی
- پرهیز از قرار گرفتن در معرض نور شدید خورشید بین ساعت ۱۰ تا ۱۶
- اجتناب از سولاریوم
- استفاده از سایه و مکانهای سرپوشیده هنگام بیرون بودن
- بررسی مرتب پوست برای مشاهده تغییرات جدید
اهمیت غربالگری و چکاپ منظم پوست
غربالگری منظم توسط متخصص پوست میتواند در تشخیص زودهنگام سرطان پوست بسیار موثر باشد. همچنین توصیه میشود افراد خود نیز ماهانه پوست خود را بررسی کنند و در صورت مشاهده هرگونه تغییر غیر عادی به پزشک مراجعه نمایند.
ABCDE علائم هشداردهنده ملانوما:
- A (Asymmetry): تقارن نداشتن شکل خال
- B (Border): لبه های نامنظم
- C (Color): رنگ های مختلف در یک ضایعه
- D (Diameter): قطر بیشتر از ۶ میلی متر
- E (Evolving): تغییرات مداوم در اندازه، شکل یا رنگ
بیشتر بدانید: شیمی درمانی انواع سرطان
سوالات متداول:
آیا همه خالها سرطانی اند؟
خیر. بیشتر خالها خوش خیم هستند، اما تغییرات در ظاهر آنها میتواند هشداردهنده باشد.
آیا سرطان پوست فقط در جاهای در معرض آفتاب ایجاد میشود؟
خیر. اگرچه بیشتر موارد سرطان پوست در نواحی در معرض نور خورشید دیده میشوند، اما در برخی موارد ممکن است در نقاط پنهان نیز ایجاد شود.
سرطان پوست در مردان بیشتر است یا زنان؟
در برخی آمارها، مردان بیشتر در معرض سرطان پوست قرار دارند، به خصوص در سنین بالا، اما در سالهای اخیر، نرخ بروز در زنان جوان نیز افزایش یافته است.
سخن آخر…
سرطان پوست یکی از شایع ترین و قابل پیشگیری ترین انواع سرطان در جهان است. شناخت علائم اولیه، عوامل خطر و انجام چکاپ های منظم میتواند نقش مهمی در پیشگیری یا تشخیص زودهنگام این بیماری داشته باشد. استفاده از ضدآفتاب، پرهیز از نور مستقیم خورشید و خودآزمایی ماهانه پوست از جمله روشهای مهم محافظتی هستند. به یاد داشته باشید، تشخیص زودهنگام، کلید کنترل سرطان پوست است.
