آستروسیتوم گرید ۴ یکی از تهاجمی ترین و بدخیم ترین انواع تومورهای مغزی است که از سلول های گلیال نشأت میگیرد. این بیماری به خصوص به دلیل رشد سریع، نفوذ به بافت های مجاور و مقاومت نسبی در برابر درمان های مرسوم، چالش بزرگی در نورولوژی و انکولوژی محسوب میشود. آستروسیتوم گرید ۴ که بیشتر با نام گلیوبلاستوم نیز شناخته میشود، نیازمند تشخیص به موقع و درمان ترکیبی برای افزایش طول عمر و بهبود کیفیت زندگی بیماران است. در این مقاله به بررسی کامل ویژگی ها، علائم، علل، روش های تشخیص، درمان و پیشگیری از آستروسیتوم گرید ۴ میپردازیم.
آستروسیتوم گرید ۴ چیست؟
آستروسیتوم گرید ۴ پیشرفته ترین مرحله از آستروسیتوم ها به شمار میآید که رشد بسیار سریعی دارد. این تومور به طور مستقیم از آستروسیتوم های با درجات پایین تر ایجاد میشود یا میتواند به صورت اولیه و ناگهانی در مغز ظاهر گردد. ویژگی اصلی آن، تمایل به نفوذ در بافت های سالم و ایجاد اختلال گسترده در عملکرد مغز است.
آستروسیتوم گرید ۴ چگونه بوجود میآید؟
علت دقیق این بیماری مشخص نیست اما عوامل ژنتیکی و محیطی نقش مهمی دارند. جهش در ژن های سرکوبگر تومور مانند TP53 یا فعال شدن مسیرهای مولکولی رشد سلولی غیرطبیعی، میتواند زمین ساز بروز این سرطان شود. همچنین سابقه پرتودرمانی به سر، ضعف سیستم ایمنی و تماس بلند مدت با مواد شیمیایی نیز احتمال ابتلا را افزایش میدهد.
خطرات بیماری آستروسیتوم گرید ۴
- سابقه خانوادگی سرطان های مغزی
- سن بالای ۵۰ سال
- قرار گرفتن در معرض تشعشعات یونیزان
- ضعف سیستم ایمنی (خصوصا در بیماران پیوندی یا مبتلا به HIV)
- جهش های ژنتیکی مرتبط با مسیرهای رشد سلولی
علائم آستروسیتوم گرید ۴
علائم این تومور بسته به محل درگیری مغز متغیر است اما اغلب شامل سردردهای شدید و مداوم، تشنج، تهوع، مشکلات بینایی و تغییرات شخصیتی میشود. در برخی بیماران علائم به تدریج ظاهر میشود و در برخی دیگر به طور ناگهانی و شدید بروز میکند.
تشخیص آستروسیتوم گرید ۴
برای تشخیص دقیق این بیماری از ترکیب روش های بالینی و تصویربرداری استفاده میشود. ام آر آی با تزریق ماده حاجب بهترین روش برای شناسایی تومور و میزان نفوذ آن است. سی تی اسکن و بیوپسی نیز در تکمیل تشخیص به کار میروند. علاوه بر این، بررسی های مولکولی و ژنتیکی میتواند در تعیین نوع دقیق تومور و انتخاب درمان موثر باشد.
بیشتر بخوانید: رادیوتراپی سه بعدی (3D-CRT) چیست؟
روش های درمان آستروسیتوم گرید ۴
درمان این بیماری ترکیبی است و هدف آن کاهش رشد تومور و افزایش طول عمر بیمار است. جراحی اولین گزینه محسوب میشود اما به دلیل نفوذ تومور در بافت های مغز، برداشت کامل آن امکان پذیر نیست. پس از جراحی، پرتو درمانی و شیمی درمانی با داروهایی مانند تموزولوماید (Temozolomide) تجویز میشود.
درمان آستروسیتوم گرید 4 به روش جراحی
جراحی اولین و مهمترین روش درمانی است. در این روش جراح تلاش میکند بیشترین حجم تومور را بدون آسیب به بافت های حیاتی مغز خارج کند. هرچند به دلیل نفوذ تومور در بافت سالم، برداشت کامل آن ممکن نیست اما همین کاهش حجم، به بهبود علائم و افزایش اثربخشی سایر درمان ها کمک میکند.
درمان به روش پرتودرمانی
پس از جراحی، پرتودرمانی با اشعه های پرانرژی برای از بین بردن سلول های سرطانی باقی مانده انجام میشود. این روش باعث کاهش احتمال رشد مجدد تومور میشود و اصولا در چندین جلسه متوالی تجویز میگردد. پرتودرمانی میتواند عوارضی مانند خستگی یا کاهش موقت عملکرد شناختی ایجاد کند.
درمان آستروسیتوم با شیمی درمانی
شیمی درمانی مکمل پرتودرمانی است و داروی رایج آن تموزولوماید (Temozolomide) میباشد. این دارو با تخریب DNA سلول های سرطانی مانع تقسیم و تکثیر آن ها میشود. شیمی درمانی به صورت خوراکی یا وریدی تجویز میشود و میتواند طول عمر بیمار را افزایش دهد.
درمان های هدفمند
در سال های اخیر، داروهای هدفمند که مسیرهای مولکولی خاص رشد تومور را مهار میکنند مورد استفاده قرار گرفته اند. برای مثال، داروهای مهارکننده EGFR یا عوامل ضد رگ زایی (مانند بواسیزوماب) میتوانند رشد تومور را محدود کنند. این روش ها هنوز در حال توسعه هستند اما نتایج اولیه امیدوار کننده اند.
ایمونوتراپی
ایمونوتراپی با هدف تقویت سیستم ایمنی بدن برای شناسایی و از بین بردن سلول های سرطانی طراحی شده است. روش هایی مانند استفاده از واکسن های توموری یا سلول های T مهندسی شده (CAR-T) در حال آزمایش هستند. اگرچه هنوز به صورت گسترده در دسترس نیستند، اما آینده درمان آستروسیتوم گرید ۴ را روشن تر نشان میدهند.
ژن درمانی و روش های نوین
ژن درمانی با تغییر یا اصلاح ژن های معیوب، تلاش میکند جلوی رشد تومور را بگیرد. همچنین روش های جدیدی مانند نانوذرات دارویی یا درمان با ویروس های انکولیتیک (ویروس های تغییر یافته برای نابودی سلول های سرطانی) در تحقیقات آزمایشگاهی مورد بررسی هستند. این رویکردها هنوز در مرحله مطالعاتی اند اما میتوانند در آینده به گزینه های درمانی موثر تبدیل شوند.
عوارض بیماری آستروسیتوم گرید ۴ چیست؟
این بیماری علاوه بر تهدید جان بیمار، با عوارضی مانند فلج موضعی، اختلالات شناختی، کاهش حافظه، مشکلات گفتاری و تغییرات رفتاری همراه است. همچنین درمان های سنگین میتوانند باعث خستگی، ریزش مو، ضعف سیستم ایمنی و مشکلات گوارشی شوند.
طول عمر بیماران مبتلا به آستروسیتوم گرید ۴ چقدر است؟
متوسط طول عمر بیماران پس از تشخیص بین ۱۲ تا ۱۸ ماه است. با این حال، برخی بیماران با پاسخ بهتر به درمان و مراقبت های مناسب، میتوانند چند سال بیشتر زندگی کنند. سن پایین، وضعیت عمومی خوب و دسترسی به روش های درمانی نوین، نقش مهمی در افزایش بقا دارد.
بیشتر بخوانید: آستروسیتوم گرید ۳
پیشگیری از آستروسیتوم گرید ۴
- اجتناب از قرار گرفتن در معرض اشعه های مضر
- رعایت سبک زندگی سالم (تغذیه مناسب، ورزش و خواب کافی)
- تقویت سیستم ایمنی بدن
- پرهیز از تماس طولانی مدت با مواد شیمیایی و سرطان زا
- انجام چکاپ منظم در افراد با سابقه خانوادگی بیماری های مغزی
تحقیقات جدید در درمان آستروسیتوم گرید ۴
در سال های اخیر مطالعات زیادی روی درمان های هدفمند مانند مهارکننده های مسیر EGFR و همچنین استفاده از واکسن های توموری انجام شده است. ایمونوتراپی و ژن درمانی نیز امیدهای تازه ای برای افزایش طول عمر بیماران فراهم کرده اند. این روش ها هنوز در مرحله تحقیقات بالینی هستند اما نتایج اولیه آن ها امیدبخش است.
بیشتر بخوانید: آستروسیتوم گرید 2
نقش توانبخشی در زندگی بیماران
توانبخشی پس از درمان میتواند کیفیت زندگی بیماران را بهبود دهد. کاردرمانی، گفتاردرمانی و فیزیوتراپی در بازیابی عملکردهای حرکتی و شناختی موثر هستند. همچنین حمایت های روانشناختی و مشاوره به بیماران و خانواده ها کمک میکند تا با شرایط سخت بیماری کنار بیایند.
خلاصه مطالب …
آستروسیتوم گرید ۴ یکی از جدی ترین و مهاجم ترین تومورهای مغزی است که تشخیص سریع و درمان چند وجهی در مدیریت آن نقش کلیدی دارد. اگرچه درمان قطعی برای این بیماری وجود ندارد، اما پیشرفت های علمی در زمینه درمان های هدفمند و ایمونوتراپی امیدهای تازه ای برای بیماران و خانواده هایشان ایجاد کرده است. آگاهی از علائم، عوامل خطر و روش های پیشگیری میتواند در کاهش شدت و مدیریت بهتر بیماری تاثیرگذار باشد.
