آستروسیتوم گرید دو (Diffuse Astrocytoma, WHO Grade II) نوعی تومور اولیه مغز است که از سلول های آستروسیت منشأ میگیرد. این سلول ها از گروه گلیا بوده و نقش مهمی در حمایت و تغذیه نورون ها دارند. در دسته بندی سازمان جهانی بهداشت، گرید دو به معنای رشد کندتر و رفتار به نسبت کم تهاجمی تر نسبت به درجات بالاتر است؛ با این حال به دلیل موقعیت حساس آن در بافت مغزی و احتمال تبدیل به گریدهای بالاتر، آگاهی و پیگیری پزشکی ضروری است.
ویژگی های بیماری آستروسیتوم گرید دو
به شکل کلی، این تومور رشد آهسته دارد، به بافت های اطراف نفوذ میکند اما کمتر تمایل به متاستاز به خارج از سیستم عصبی مرکزی دارد. بافت شناسی نشان میدهد سلول ها هنوز تا حدی شبیه سلول طبیعی هستند و نکروز یا میتوز شدید که در گریدهای بالاتر دیده میشود، در این مرحله کمتر است. همین ویژگی سبب میشود بیماران گاهی سال ها بدون علامت آشکار زندگی کنند.
شیوع و گروه های در معرض خطر آستروسیتوم
آستروسیتوم گرید دو در بزرگسالان جوان و میانسال (۲۰ تا ۴۵ سال) بیشتر مشاهده میشود. مردان کمی بیشتر از زنان مبتلا میشوند. عوامل ژنتیکی خاص، سابقه خانوادگی تومورهای گلیال، قرار گرفتن طولانی مدت در معرض اشعه یا برخی مواد شیمیایی و اختلالات زمینه ای سیستم ایمنی میتوانند ریسک را بالا ببرند، هرچند علت دقیق هنوز ناشناخته است.
علائم آستروسیتوم گرید دو
تظاهرات بیماری وابسته به محل قرارگیری تومور است. با رشد آهسته، مغز تا مدت ها تطابق میکند و علائم دیر ظاهر میشوند. شایع ترین نشانه ها:
- سردردهای مکرر و مقاوم
- تشنج یا حملات صرعی جدید(در بالغین بدون سابقه قبلی خطرناک است)
- اختلالات شناختی و شخصیتی مثل کاهش تمرکز یا تغییر رفتار
- ضعف اندام، بی حسی یا مشکلات گفتاری در صورت درگیری نواحی حرکتی یا زبانی
- تهوع، استفراغ و تاری دید در اثر افزایش فشار داخل جمجمه
هر علامتی که به صورت پیشرونده و بدون علت مشخص بروز کند باید جدی گرفته شود و فورا به دکتر سمیرا خالدی متخصص رادیوتراپی و انکولوژی مراجعه کنید.
بیشتر بدانید: مننژیوم گرید یک چیست؟
علت بوجود آمدن آستروسیتوم گرید دو
علت واحدی برای آستروسیتوم گرید دو ثابت نشده است. پژوهش ها نقش جهش های ژنی (مانند IDH1 و IDH2)، تغییرات در ژن های تنظیم کننده چرخه سلولی و مسیرهای سیگنالینگ رشد را نشان داده اند. تجمع این تغییرات باعث میشود آستروسیت ها چرخه تقسیم طبیعی را از دست بدهند و به صورت غیر قابل کنترل تکثیر شوند. با وجود رشد کند، سلول های جهش یافته میتوانند به بافت اطراف نفوذ کنند و مرز مشخصی نداشته باشند.
روش های تشخیص آستروسیتوم گرید دو
فرآیند تشخیص ترکیبی از معاینه بالینی و بررسی های تصویربرداری است:
- ام آر آی مغز مهمترین ابزار تشخیص که ناحیه ضایعه، اندازه و ارتباط آن با ساختارهای حیاتی را نشان میدهد.
- سی تی اسکن در اورژانس یا مواردی که MRI در دسترس نیست به کار میرود.
- بیوپسی تومور یا برداشت جراحی بخشی از بافت برای تایید پاتولوژی و تعیین گرید قطعی
- آزمایش های مولکولی روی نمونه تومور (بررسی وضعیت IDH، ATRX و 1p/19q)
بیشتر بدانید: تشخیص مننژیوم گرید ۳ چگونه است؟
راه های درمان آستروسیتوم گرید دو
درمان آستروسیتوم گرید دو بستگی به اندازه، محل و وضعیت بالینی بیمار دارد. رویکرد معمول شامل:
جراحی (Resection)
اولین انتخاب، برداشت بیشترین حجم ممکن تومور بدون آسیب به عملکردهای حیاتی است. جراحی موفق علاوه بر کاهش علائم، نمونه برداری کامل برای بررسی دقیق فراهم میکند.
پرتودرمانی
در مواردی که جراحی کامل ممکن نیست یا بقایای میکروسکوپی باقی مانده است، پرتودرمانی کمک میکند رشد سلول های باقیمانده مهار شود. دوز و مدت بر اساس سن بیمار و ویژگی مولکولی تنظیم میشود.
شیمی درمانی
داروهایی مانند تموزولوماید (Temozolomide) در برخی بیماران به خصوص با جهش IDH یا شواهد پیشرفت ضایعه تجویز میشود. ترکیب شیمی درمانی با پرتودرمانی اثربخشی را افزایش میدهد.
مراحل بیماری آستروسیتوم گرید دو
آستروسیتوم گرید دو اگرچه خوش خیم تلقی نمیشود، اما نسبت به گریدهای سه و چهار علائم نشان دهنده بهتری دارد. میانگین بقای بیماران بسته به محل تومور، میزان برداشت جراحی، وضعیت IDH و سن، حدود ۶ تا ۱۰ سال است. با گذر زمان ممکن است تومور به گرید بالاتر (آناپلاستیک آستروسیتوم یا گلیوبلاستوم) تبدیل شود که روند بیماری را وخیمتر میکند. پیگیری مداوم با MRI هر ۳ تا ۶ ماه حیاتی است.
تفاوت آستروسیتوم گرید دو با سایر گریدها
- گرید I: تومور خوش خیم، رشد بسیار آهسته، اغلب قابل درمان قطعی با جراحی.
- گرید II: رشد کند ولی تمایل به پیشرفت.
- گرید III: آناپلاستیک و تهاجمی تر با نیاز به درمان ترکیبی فوری.
- گرید IV (گلیوبلاستوم): بسیار بدخیم، رشد سریع و علائم بالینی محدود.
درک این تفاوت ها برای انتخاب درمان مناسب و پیش بینی سیر بیماری اهمیت دارد.
خلاصه مطالب …
آستروسیتوم گرید دو یک تومور اولیه مغزی با رشد آهسته ولی پتانسیل پیشرفت به درجات بدخیم تر است. تشخیص زود هنگام، برداشت جراحی حداکثری، در صورت نیاز پرتودرمانی و شیمی درمانی، و پیگیری دقیق با MRI شانس کنترل بیماری را افزایش میدهد. توجه به کیفیت زندگی، توانبخشی و حمایت روانی از اجزای مهم درمان جامع محسوب میشود. آگاهی بیماران و خانواده ها از علائم هشدار، گزینه های درمانی و اهمیت پیگیری مداوم، نقش بسزایی در بهبود پیامدها دارد.
