مننژیوم گرید ۳ یکی از تهاجمی ترین انواع تومورهای مغزی است که تحت عنوان مننژیوم آناپلاستیک نیز شناخته میشود. این تومور از سلول های مننژ – غشای پوشاننده مغز و نخاع – نشأت میگیرد و برخلاف انواع گرید پایین تر، رشد سریعی دارد و به طور قابل توجهی تمایل به عود مجدد پس از درمان نشان میدهد. مطالعات علمی نشان داده اند که مننژیوم گرید ۳ با ویژگی های میکروسکوپی غیرطبیعی، نرخ میتوز بالا و احتمال متاستاز همراه است. بیماران مبتلا به این نوع مننژیوم اغلب علائمی نظیر سردرد شدید، تشنج، ضعف اندام ها یا اختلالات شناختی را تجربه میکنند. به دلیل ماهیت بدخیم این تومور، تشخیص زودهنگام و انتخاب استراتژی درمانی مناسب اهمیت ویژه ای دارد. امروزه جراحی، رادیوتراپی و در برخی موارد شیمی درمانی از اصلی ترین روش های مدیریت این بیماری به شمار میروند.
مننژیوم گرید ۳ چیست؟
مننژیوم گرید ۳ یا آناپلاستیک مننژیوم (Anaplastic Meningioma) نوعی تومور بدخیم مغزی است که از مننژ (غشاهای محافظ مغز و نخاع) منشأ میگیرد. این نوع مننژیوم در دسته بندی سازمان جهانی بهداشت (WHO) به عنوان یک تومور Grade III طبقه بندی میشود و ویژگی اصلی آن تهاجم بالا، سرعت رشد زیاد و احتمال عود مکرر است. برخلاف مننژیوم های خوش خیم (گرید ۱) یا آتیپیک (گرید ۲)، مننژیوم گرید ۳ اصولا با علائم ضعیف تر همراه است و نیازمند درمان های ترکیبی و پیگیری دقیق میباشد.
اپیدمیولوژی و شیوع مننژیوم گرید ۳
مننژیوم ها به طور کلی حدود ۳۰ تا ۳۵ درصد تومورهای اولیه مغزی را تشکیل میدهند، اما مننژیوم گرید ۳ تنها حدود ۱ تا ۳ درصد از کل موارد را شامل میشود. این نوع بیشتر در سنین میانسالی و سالمندی رخ میدهد و در مردان نسبت به زنان کمی شایع تر است، بر خلاف گریدهای پایین تر که در زنان بیشتر دیده میشوند.
ویژگی های پاتولوژیک و سلولی مننژیوم گرید ۳
در بررسی های پاتولوژی، مننژیوم گرید ۳ با ویژگی های زیر مشخص میشود:
- نرخ بالای میتوز (بیش از ۲۰ میتوز در هر ۱۰ میدان پرقدرت)
- آناپلازی و تمایز کم سلولی
- نکروز گسترده بافتی
- تهاجم به مغز و بافت های اطراف
این خصوصیات نشان دهنده ماهیت بسیار بدخیم تومور بوده و آن را از گریدهای پایینتر متمایز میسازد.
بیشتر بخوانید: مننژیوم آتیپیک یا گرید دو (Atypical Meningioma) چیست؟
علائم مننژیوم گرید ۳
علائم این تومور به محل رشد آن بستگی دارد، اما به طور کلی میتواند شامل موارد زیر باشد:
- سردردهای پیشرونده
- تشنج های مکرر یا جدید الظهور
- اختلالات بینایی، شنوایی یا بویایی (با توجه به محل درگیری)
- ضعف یا فلج اندام ها
- تغییرات رفتاری و شناختی
- در مواردی فشار داخل جمجمه ای افزایش مییابد و علائمی مانند تهوع، استفراغ و تاری دید ایجاد میشود.
روش های تصویربرداری و تشخیص
تشخیص مننژیوم گرید ۳ بر اساس ترکیبی از تصویربرداری های پیشرفته و بررسی های هیستوپاتولوژیک انجام میشود:
- MRI با تزریق گادولینیوم: توده ای با شدت سیگنال ناهمگن و حاشیه نامنظم نشان میدهد.
- CT اسکن: برای بررسی کلسیفیکاسیون ها و تهاجم به استخوان مناسب است.
- بیوپسی و بررسی بافتی: معیار اصلی تشخیص قطعی و تعیین درجه تومور است.
بیشتر بخوانید: درمان سرطان تخمدان با جدیترین دستگاه های رادیوتراپی
درمان مننژیوم گرید ۳
درمان این نوع تومور ترکیبی است و هدف اصلی برداشتن کامل تومور و جلوگیری از عود آن میباشد.
جراحی (Surgical Resection)
جراحی اولین انتخاب درمانی است. در صورت امکان، جراح تلاش میکند تا تومور را به طور کامل بردارد (Gross Total Resection). اما به دلیل تهاجم بالای تومور به بافت های حیاتی مغز، در بسیاری از موارد تنها برداشت نسبی امکان پذیر است.
رادیوتراپی (Radiotherapy)
پس از جراحی، حتی در صورت برداشت کامل، رادیوتراپی سه بعدی مکمل توصیه میشود. تکنیک های مورد استفاده عبارتند از:
- External Beam Radiotherapy (EBRT)
- Stereotactic Radiosurgery (SRS) استریوتاکتیک بدن مانند گامانایف یا سایبرنایف
رادیوتراپی باعث کاهش احتمال عود و افزایش طول عمر بیماران میشود.
شیمی درمانی (Chemotherapy)
نقش شیمی درمانی در مننژیوم گرید ۳ محدود است و در مواردی استفاده میشود که جراحی و رادیوتراپی مؤثر نباشند. داروهایی مانند هیدروکسی اوره، تموزولوماید و داروهای هدفمند در مطالعات محدود مورد بررسی قرار گرفته اند، اما اثربخشی قطعی ندارند.
درمان های هدفمند و ایمونوتراپی
در سال های اخیر تحقیقات جدید بر روی مسیرهای مولکولی و ایمونولوژیک تومورها انجام شده است. داروهای هدفمند علیه گیرنده های VEGF و PDGFR و همچنین ایمونوتراپی ها به عنوان گزینه های بالقوه در حال مطالعه هستند.
پیشگیری از مننژیوم گرید ۳
مننژیوم گرید ۳ متاسفانه دارای پیش علائم ضعیف است. بر اساس مطالعات، میانگین بقای بیماران بین ۲ تا ۴ سال گزارش شده است. عوامل موثر بر علائم پیشینه مننژیوم گرید ۳ عبارتند از:
- میزان برداشت تومور در جراحی
- پاسخ به رادیوتراپی
- محل و اندازه تومور
- سن و وضعیت عمومی بیمار
پیگیری و مانیتورینگ بیماران مبتلا به مننژیوم گرید ۳
بیماران مبتلا به مننژیوم گرید ۳ نیازمند پیگیری مداوم با MRI دوره ای هستند، زیرا احتمال عود تومور حتی پس از درمان کامل نیز بالاست. دکتر سمیرا خالدی متخصص رادیوتراپی و انکولوژی در سال اول هر ۳ تا ۶ ماه یک بار و پس از آن سالانه MRI توصیه میشود.
در نهایت …
مننژیوم گرید ۳ یا مننژیوم آناپلاستیک، به عنوان بدخیم ترین شکل مننژیوم، چالشی جدی در حوزه نوروانکولوژی محسوب میشود. این تومور با رشد سریع، تمایل بالا به عود، و احتمال درگیری بافت های اطراف، نیازمند تشخیص سریع و مدیریت درمانی چند وجهی است. رویکرد اصلی در درمان، جراحی حداکثری برای برداشت تومور است، اما به دلیل ماهیت تهاجمی بیماری، رادیوتراپی تکمیلی و در برخی موارد شیمی درمانی نیز ضروری خواهد بود.
از منظر پاتولوژیک، شاخص های تکثیر سلولی بالا و تغییرات میکروسکوپی غیرطبیعی، این نوع مننژیوم را از گریدهای پایین تر متمایز میکند. به طور کلی، مدیریت مننژیوم گرید ۳ نیازمند همکاری چند رشته ای بین جراح مغز و اعصاب، انکولوژیست و رادیوتراپیست است.
