الیگودندروگلیوم گرید ۳ چیست؟

الیگودندروگلیوم گرید ۳ یکی از انواع تومورهای مغزی بدخیم است که از سلول‌های الیگودندروسیت منشأ می‌گیرد. این سلول‌ها در حالت طبیعی مسئول تولید میلین، یعنی پوشش محافظ اطراف رشته‌های عصبی در مغز و نخاع هستند. وقتی این سلول‌ها دچار جهش ژنتیکی یا رشد غیرطبیعی می‌شوند، تومورهایی با رفتار تهاجمی‌تر نسبت به گریدهای پایین‌تر به وجود می‌آورند.
الیگودندروگلیوم گرید ۳ که به آن آناپلاستیک الیگودندروگلیوما (Anaplastic Oligodendroglioma) نیز گفته می‌شود، جزء تومورهای بدخیم سیستم عصبی مرکزی است و رشد سریع‌تری نسبت به الیگودندروگلیوم گرید ۲ دارد.

تفاوت الیگودندروگلیوم گرید ۳ با گرید ۲

تفاوت اصلی میان الیگودندروگلیوم گرید ۲ و ۳ در سرعت رشد سلول‌ها و میزان تهاجمی بودن تومور است. در حالی که گرید ۲ رشد آهسته‌تری دارد و ممکن است برای مدتی طولانی بدون علامت باقی بماند، نوع گرید ۳ تمایل بیشتری به رشد سریع و انتشار به بافت‌های اطراف مغز دارد. از نظر میکروسکوپی، در تومورهای گرید ۳ سلول‌های غیرطبیعی‌تر، تعداد میتوز بیشتر و میزان نکروز و آنژیوژنز (رگ زایی جدید) بالاتری دیده می‌شود. این ویژگی‌ها نشان می‌دهند که سلول‌های سرطانی در این گرید توانایی بیشتری برای تقسیم و گسترش دارند.

علائم الیگودندروگلیوم گرید ۳

علائم این تومور بستگی به محل رشد آن در مغز دارد. با این حال، به دلیل رشد سریع‌تر و تهاجمی‌تر بودن، نشانه‌ها زودتر و شدیدتر ظاهر می‌شوند. برخی از شایع‌ترین علائم عبارتند از:

تشنج‌های مکرر: یکی از اولین نشانه‌ها در بسیاری از بیماران.

سردردهای مزمن: ناشی از افزایش فشار داخل جمجمه.

اختلال در گفتار یا درک زبان: اگر تومور در نواحی زبانی مغز باشد.

ضعف یا فلج یک سمت بدن (همی‌پارزی): در صورتی که تومور نیمکره حرکتی را درگیر کند.

تغییرات شخصیتی و شناختی: مانند کاهش تمرکز، گیجی یا فراموشی.

تهوع و استفراغ: به دلیل افزایش فشار مغزی.

در برخی بیماران ممکن است علائم به صورت تدریجی ظاهر شوند و در ابتدا به‌عنوان مشکل عصبی یا روانی اشتباه تشخیص داده شوند.

بیشتر بدانید: گلیوبلاستوم مولتی فرم (GBM) چیست؟

علت ایجاد الیگودندروگلیوم گرید ۳

علت دقیق ایجاد این تومور هنوز به‌طور کامل مشخص نشده است، اما مطالعات ژنتیکی نشان داده‌اند که برخی جهش‌های خاص می‌توانند نقش مهمی در شکل‌گیری آن داشته باشند. دو تغییر ژنتیکی مهم در این تومور شامل:

1. حذف همزمان کروموزوم‌های 1p و 19q
   وجود این حذف‌ها از ویژگی‌های شاخص الیگودندروگلیوما محسوب می‌شود و در پیش‌آگهی و پاسخ به درمان تأثیر مثبت دارد.
2. جهش در ژن IDH1 یا IDH2
   این جهش‌ها در مسیرهای متابولیکی سلول اثر می‌گذارند و اغلب در بیماران با پیش‌آگهی بهتر دیده می‌شوند.

عوامل محیطی خاصی تاکنون به‌طور مستقیم با بروز این نوع تومور مرتبط شناخته نشده‌اند، اما قرار گرفتن در معرض تشعشعات یونیزه‌کننده می‌تواند احتمال بروز برخی تومورهای مغزی را افزایش دهد.

روش‌های تشخیص الیگودندروگلیوم گرید ۳

تشخیص دقیق این تومور نیازمند ترکیب بررسی‌های بالینی، تصویربرداری پیشرفته و آزمایش‌های بافت‌شناسی است.

۱. تصویربرداری مغزی

MRI مغز با تزریق ماده حاجب ابزار اصلی در شناسایی این تومور است. الیگودندروگلیوم گرید ۳ در MRI به صورت ناحیه‌ای با حاشیه نامنظم و جذب ماده حاجب دیده می‌شود که نشان‌دهنده فعالیت بالا و نفوذپذیری عروق است. در برخی موارد از CT Scan نیز برای ارزیابی وجود کلسیفیکاسیون یا خون‌ریزی استفاده می‌شود.

۲. بیوپسی یا نمونه برداری

برای تأیید تشخیص، جراح مغز و اعصاب نمونه‌ای از بافت تومور را برداشت کرده و زیر میکروسکوپ بررسی می‌کند. در این مرحله درجه بدخیمی، نوع سلول‌ها و وجود تغییرات ژنتیکی خاص تعیین می‌شود.

۳. آزمایش‌های مولکولی

تشخیص حذف 1p/19q و جهش IDH اهمیت زیادی در تعیین نوع درمان و پیش‌آگهی دارد. امروزه این تست‌ها بخش استاندارد بررسی پاتولوژی تومور محسوب می‌شوند.

بیشتر بدانید: اپاندیموم گرید ۳ چه علائمی دارد؟

درمان الیگودندروگلیوم گرید ۳

درمان این نوع تومور ترکیبی از جراحی، پرتودرمانی و شیمی‌درمانی است. هدف اصلی کنترل رشد تومور، کاهش علائم و افزایش طول عمر بیمار است.

۱. جراحی مغز

اولین و موثرترین مرحله درمان، برداشتن حداکثری تومور از طریق جراحی است. بسته به محل تومور و نزدیکی آن به نواحی حساس مغز، ممکن است برداشتن کامل ممکن نباشد. هرچه حجم بیشتری از تومور برداشته شود، پیش‌آگهی بیمار بهتر خواهد بود.

۲. پرتودرمانی

پس از جراحی، برای از بین بردن سلول‌های باقیمانده از رادیوتراپی سه‌ بعدی مغزی استفاده می‌شود. پرتودرمانی به‌ویژه در بیماران جوان با تومورهای باقی‌مانده بسیار مؤثر است و خطر عود تومور را کاهش می‌دهد.

۳. شیمی درمانی

داروهایی مانند تموزولوماید (Temozolomide) یا ترکیب دارویی PCV (پروکاربازین، لوموستین و وین‌کریستین) به عنوان درمان کمکی به کار می‌روند. وجود حذف کروموزوم 1p/19q باعث پاسخ بهتر تومور به شیمی درمانی می‌شود.

مراقبت‌های بعد از درمان تومور

بیماران پس از درمان نیاز به پیگیری‌های منظم دارند. هر ۳ تا ۶ ماه یکبار MRI کنترل برای بررسی عود تومور انجام می‌شود. علاوه بر این، توجه به عوارض درمان مانند خستگی، مشکلات حافظه، کاهش تمرکز یا اختلالات حرکتی نیز اهمیت دارد. توانبخشی عصبی و مشاوره روان‌شناختی می‌تواند کیفیت زندگی بیماران را بهبود بخشد.

بیشتر بدانید: درمان سرطان با VMAT چه مزیتی دارد؟

احتمال عود تومور الیگودندروگلیوم چقدر است؟

الیگودندروگلیوم گرید ۳ گرچه با درمان قابل کنترل است، اما عود مجدد یکی از چالش‌های اصلی است. در صورت عود، ممکن است مجددا جراحی یا درمان‌های دارویی انجام شود. برخی بیماران پس از چند سال ممکن است دچار تغییر گرید یا تبدیل به گلیوبلاستوما شوند که درمان را دشوارتر می‌کند.

تحقیقات و درمان‌های جدید

در سال‌های اخیر، تحقیقات گسترده‌ای در زمینه درمان‌های هدفمند (Targeted Therapy) و ایمونوتراپی در حال انجام است. دانشمندان در تلاش‌اند داروهایی تولید کنند که به‌صورت اختصاصی جهش‌های ژنتیکی موجود در تومور را هدف قرار دهند. همچنین، پیشرفت در فناوری‌های جراحی و تصویربرداری باعث شده امکان برداشت دقیق‌تر تومور بدون آسیب به بافت سالم مغز فراهم شود.

خلاصه مطالب …

الیگودندروگلیوم گرید ۳ یک تومور مغزی بدخیم اما قابل کنترل است که با تشخیص به‌موقع، جراحی دقیق و درمان ترکیبی می‌تواند تا سال‌ها تحت کنترل باقی بماند. آگاهی بیماران از علائم اولیه، پیگیری منظم پس از درمان و انجام آزمایش‌های ژنتیکی برای تعیین نوع دقیق تومور نقش مهمی در انتخاب بهترین روش درمان دارد. در نهایت، همکاری تیم چندتخصصی شامل جراح مغز، انکولوژیست، رادیوتراپیست و روان‌شناس می‌تواند کیفیت و طول عمر بیماران مبتلا به الیگودندروگلیوم گرید ۳ را به شکل قابل توجهی افزایش دهد.